Ngửi thấy mùi hạt dổi rừng lại nhớ đến Tây Bắc mù sương

Hạt dổi là một loại gia vị độc đáo của núi rừng Tây Bắc, có mùi thơm đặc trưng vô cùng dễ chịu. Từ xa xưa đồng bào các dân tộc nơi đây đã biết lấy hạt dổi để làm gia vị chấm, ướp các món ăn cổ truyền, đặc biệt là các món nướng, rán, hay làm thịt trâu, thịt lợn gác bếp.

Cây dổi là loài đặc hữu ở Việt Nam, thân gỗ và thẳng, ít cành, ít lá. Có hai loại cây dổi, một loại chuyên để lấy gỗ, thường gọi là cây dổi tẻ, hạt của cây này rất cứng và mùi khá hắc, không dùng để làm gia vị được. Một loại khác được gọi là cây dổi nếp, hạt rất thơm, nhất là khi phơi khô thì càng dậy mùi, đây mới chính là loại hạt mà người vùng cao dùng để làm gia vị tẩm ướp thực phẩm, họ gọi loại hạt ấy là Vàng đen.

hat-doi-rung-tay-bac

Khi thu hoạch và bảo quản hạt dổi, người ta cũng chia loại gia vị này thành 3 loại như sau:

Loại hạt dổi đặc biệt

Đây là những hạt của cây có tuổi thọ trên 30 năm, sống trong rừng sâu, hạt rất thơm và mẩy, người dân không hái về phơi khô mà để hạt chín tự nhiên rồi rụng xuống, lúc này họ mới nhặt mang về phơi cho khô hẳn rồi để sử dụng trong gia đình, chỉ có khách quý mới được biếu loại hạt quý giá này. Loại cây sống lâu năm như vậy rất ít và chỉ có thể lấy được hạt khi vào mùa quả chín rộ, người dân bản địa hầu hết giữ lại chứ không mang bán.

hat-doi-rung-tay-bac-1

Loại hạt dổi bình thường

Hạt của những cây dổi có tuổi đời dưới 30 năm khá nhiều, vừa là cây tự nhiên, vừa là cây được người dân gây giống trồng trên rừng, trên thị trường chủ yếu là bán loại hạt này. Người Mường ở Hòa Bình có lẽ là những người đầu tiên tìm ra loại gia vị quý hiếm ấy. Món thịt lợn mán mà không dùng hạt dổi rừng thì không còn ngon nữa.

hat-doi-rung-tay-bac-2

Hạt dổi được đồng bào dân tộc sử dụng không đơn thuần là một loại gia vị không thể thiếu trong những bữa ăn, mà đó còn là một nét đẹp trong văn hóa ẩm thực đặc trưng chỉ có ở nơi đây. Hạt dổi được dùng để làm gia vị chấm, dùng để ướp thịt nướng, để làm các món thịt khô gác bếp và làm cả lạp xưởng nữa. Người ta hay dùng hạt dổi rừng kết hợp với hạt mắc khén chứ ít khi dùng riêng lẻ, hai loại gia vị ấy hòa quyện vào nhau rất ăn ý, giúp cho mỗi món ăn đều ngon hơn rất nhiều.

hat-doi-rung-tay-bac-3

Hạt dổi hiện nay có giá rất cao, vài triệu đồng một kg nên chỉ có người có tiền mới mua về làm gia vị. Và cũng chính vì hạt dổi có giá trị cao, được người bản địa gọi là “vàng đen”, nên người dân ở đây khi đến mùa hạt dổi thì ai cũng háo hức lên núi tìm kiếm, trước đây đó là một trong những nghề mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho người dân, giờ cây bị chặt gần hết, hạt ít nên không còn mấy người theo đuổi nghề này.

Không cần đồ đạc lỉnh kỉnh, cồng kềnh, mỗi người chỉ mang theo một bình nước và ngậm một miếng sâm mỏng để lấy sức rồi sẽ bắt đầu hành trình tìm hạt dổi. Vượt qua những con đường mòn vào rừng sâu, qua những sườn núi nhấp nhô đá tảng, mất vài tiếng đồng hồ đến khi lưng áo đẫm mồ hôi mới có thể tìm thấy những cây dổi cổ thụ mọc trên đỉnh núi cao. Tìm thấy cây dổi đã khó, nhưng thật không may nếu như chậm chân hơn thì đã có nhóm khác đến trước lượm lặt hết hạt dổi rồi, chỉ có cố gắng tỉ mỉ lật từng lớp lá xem còn hạt nào sót lại nữa không thôi, nếu còn để nhặt cũng là tốt lắm.

Trước đây, khi cây dổi còn nhiều, người ta thường căng bạt dưới gốc cây để không cho rơi sót một hạt nào, bây giờ cây dổi hiếm, người ta phải tìm kiếm rồi nhặt nhạnh từng hạt một. Công cuộc tìm kiếm hạt dổi rừng gian nan như thế mới biết được giá trị thực của nó quan trọng như thế nào đối với đời sống của người dân vùng cao.

Ra chợ địa phương thấy bày bán rất nhiều, giá cũng không hề rẻ nhưng đó cũng chỉ là hạt của những cây dổi ít tuổi, mới được người dân trồng những năm gần đây, hạt tuy mẩy, căng tròn nhưng do cây còn non nên không thơm và mùi hắc.

Hạt dổi từ lâu đã gắn bó với đời sống của người dân vùng cao, mỗi căn bếp đều không thể thiếu loại gia vị đặc biệt ấy, ngoài để tăng hương vị cho các món ăn, hạt dổi còn tốt cho hệ tiêu hóa, dùng để ngâm rượu xoa bóp xương khớp thì rất dễ chịu. Trước khi sử dụng hạt dổi thì nướng than củi là tốt nhất, nướng chín rồi giã ra thành bột mịn là được.

Thanh Tâm

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *